ပွင်ႈၵႂၢမ်း

ပိူၼ်ႈယွၼ်ႇယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ႁဝ်းႁႃးလီႁဵတ်းသင်?

ပေႃးတိတ်းတၢမ်းၸွမ်းၶၢဝ်ႇငၢဝ်း ငဝ်းလၢႆးမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈလႄႈၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်း မၢၼ်ႈ ၶဝ်ၸိုင် ဝၢႆးလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမႂ်ႇဢၼ်သိုၵ်းမၢၼ်ႈယူႇပႃႈလင် ၶဝ်ႈထင်ၸွမ်း 25% သေပႂ်ႉလူ လွမ် ၵမ်ႉထႅမ် ပၵ်းတႃတူၺ်း ပွႆႇၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ(လုၵ်ႈယိင်းၸွမ်သိုၵ်းဢွင်ႇသၢၼ်း) ပႃႈတႂ်ႈလွင်ႈၵုမ်းၶင်ၵိုၵ်း ဢွင်ႈႁိူၼ်း (House arrested) ယဝ်ႉ သေၵႂႃႇႁူပ်ႉထူပ်း ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈ ဢူးတဵင်းသဵင်ႇ (သိုၵ်းထၢၵ်ႈ) မိူဝ်ႈ 19.8.2011 ၼၼ်ႉယဝ်ႉလႆႈႁၼ်ဝႃႈၵူၼ်းၵၢၼ် မိူင်း (ၵူၼ်းႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်း)မၢၼ်ႈ သွင်ၵေႃႉဢုပ်ႇၵၼ်သေ ယွၼ်ႇယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃ ၵၼ်တင်းၼမ်။

လွင်ႈႁၼ်ၽိတ်း ႁၼ်ပိူင်ႈတေႃႇၵၼ်သေယၢမ်ႈပဵၼ်ၾၢႆႇသၢၼ်ၶတ်း ၶတ်းၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ်တေႃႇ ၵၼ်မႃး ၶၢဝ်းတၢင်း ႁိုင်ၼၼ်ႉၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈဝႆႉမိူၼ် ဝူဝ်းယဵပ်ႇႁၢႆ ၵႂၢႆးယဵပ်ႇၼႅၼ်ႈပႅတ်ႈသေ လူတ်းယွမ်း ယွၼ်ႇယၢၼ်း ႁႃတၢင်းၶဝ်ႈႁႃ ၵၼ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ပေႃးမၼ်းၼၢင်းၵႂႃႇဢုပ်ႇဢူဝ်းၸွမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းသဵင်ႇယဝ်ႉသေလၢတ်ႈဝႃႈ “ၸူမ်းသိူဝ်းႁၢၼ်ႉၸႂ် ("happy and satisfied") ၸွမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်းသဵင်ႇတေႉတေႉ။ ၸွမ်ၸိုင်ႈဢူးတဵင်းသဵင်ႇ မီးၵၢင်ၸႂ်ၶႂ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈတေႉ” ၼႆယဝ်ႉ ၵေႃႈ တူင်ႇဝူင်းလုမ်ႈၾႃႉ (ၵမ်ႈၼမ်မိူင်းဝၼ်းတူၵ်း) ဢၼ်ၵမ်ႉထႅမ် ပၼ်ႁႅင်း ၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇတုၵ်းယွၼ်း တီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၢမ်း ဢေႃးၸွမ်းလူင်လၢင် ထိုင်တီႈၽွင်းတၢင် ၽွင်းတႅၼ်းၼွၵ်ႈမိူင်း လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်း ဢမ်ႇဢူတ်းယူႇလႆႈ သေ ၶဝ်ႈမိူဝ်းထတ်းသၢင်တူၺ်းငဝ်းလၢႆးဝႃႈ ပဵၼ်ႁိုဝ် ပဵၼ်ႁႃလူင်တေႉတေႉ။

ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ(ၵမ်ႇၽႃႇ)ဝႃႈ ၶဝ်ႁူႉၸၵ်းၼၢင်း ဢွင်ႇ သၢၼ်းသုၵျီႇ သေပၵ်းတႃပႂ်ႉတူၺ်းၸွမ်းမၼ်းၼၢင်းၵူၺ်း။ ၵွပ်ႈဝႃႈပဵၼ်ၼၢင်းယိင်းဢွၼ်ႇ ၵေႃႉၼိုင်ႈဢၼ် ႁတ်းၶဵင်ႇတႃႉ တုၵ်းယွၼ်းလွင်ႈတီႊမူဝ်ႊၶရေႊသီႊ(Democracy) (ပဵၼ်ၶေႃႈ ၵႂၢမ်းၵရိၵ်ႊ(Greek) ဢၼ်ပွင်ႇဝႃႈ ၵူၼ်းမိူင်းတၵ်း ၽွင်းငမ်း ဢမ်ႇၼၼ် ၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်း လူၺ်ႈၵူၼ်းမိူင်း(The people to rule" or "ruled by the people. ဢၼ်ႁိူဝ်ႈႁိူင်းၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ) တွၼ်ႈတႃႇၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ တႄႇၸဵမ်ပၢၼ်လူင်ပွင်ၸိုင်ႈ သိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢၼ်ဢဝ်လၢႆးႁုၵ်းႁၢႆႉမိူၵ်ႈလိူင်းတဵၵ်းတဵင် ပေႉၵိၼ် ပူၼ်ႉပႅၼ်သုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း၊ ၵၼ်ႉၸၼ် ၼၢင်းယိင်း သေဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းဝၢၼ်ႈမိူင်းမႃး ၼၼ်ႉလႄႈႁိုဝ်?။ ၵွပ်ႈၼၼ် ပိူၼ်ႈၵေႃႈပႂ်ႉတူၺ်းမၼ်းၼၢင်း၊ ပႂ်ႉငိၼ်းသဵင်မၼ်းၼၢင်း လႄႈထၢင်ႇယႂ်ႇ မၼ်းၼၢင်း။ ပေႃးၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်းထုၵ်ႇပူၼ်ႉပႅၼ်၊ တူၵ်းၵိၼ်း တၢၼ်ႇလႂ် ၸိူဝ်းၼၼ်ႉ လၢတ်ႈ၊ တိုၵ်းသူၼ်း၊ တုၵ်းယွၼ်းလၢတ်ႈထိုင်ၸိုင် ပိူၼ်ႈဢမ်ႇပေႃးသႂ်ႇၸႂ်၊ ဢမ်ႇငိၼ်း၊ ဢမ်ႇတိူဝ်ႉၼိူဝ်ႉ တိူဝ်ႉၼဵၼ်၊ ဢမ်ႇၵႃႈႁိုဝ်။

လွင်ႈဝႃႈၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ မီးလၢႆၸၢဝ်းၶိူဝ်း ၸိူဝ်းယူႇၼႂ်းတုၵ်ႉယၢၵ်ႈၽၢၼ်ၵိၼ်း ႁၢမ်းသုၼ်ႇ လႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၵူၼ်း ၵူႈၸိူဝ်းၸိူဝ်းသေထိုင်တီႈဢမ်ႇဢူတ်းယိူၼ်ႉၵူမ်ႈၶၢမ်ႇလႆႈ ယဝ်ႉလႄႈ လုၵ်ႉတေႃႇသူႈ တုၵ်းယွၼ်း ဢဝ်ၶိုၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ် ၼင်ႇထုၵ်ႇလႆႈ ထုၵ်ႇမီး ထုၵ်ႇပဵၼ်ၸိူဝ်းၼၼ်ႉယူႇၼႆၵေႃႈ ၼင်ႇႁၢင်ႈပိူၼ်ႈ (ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ)ဢမ်ႇပေႃးၵႃႈႁိုဝ်။

ၼႆႉပဵၼ်ယွၼ်ႉသင်ၼႆ ပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း ၼႂ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆႉ ပေႃးဢဝ်မၢၵ်ႇတႃ တၢင်းႁူႉ ၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉဝႃႈ ၼွၵ်ႈသေဢင်းၵိတ်ႉဢၼ်ယၢမ်ႈမႃးဢုပ်ႉပိူင်ႇၽွင်းငမ်းမိူင်းမၢၼ်ႈ /မိူင်းတႆးလႄႈ လၢႆလၢႆၸိုင်ႈမိူင်းၼႂ်းၵုၼ်ၸဵင်ႇၸၢၼ်းဝၼ်းဢွၵ်ႇဢေးသျႃႊယဝ်ႉဢမ်ႇမီးၸိုင်ႈ မိူင်းလႂ်ႁူႉပွင်ႇၸႅင်ႈလႅင်း ၸွမ်းဝႃႈမၼ်းပဵၼ်ႁိုဝ် တေႉတေႉ။ ၵူၺ်းပဵၵ်ႉသမ်ႉဝႃႈဢင်းၵိတ်ႉပဵၼ် ၵူၼ်းႁူႉပွင်ႇပိုင်ႈငဝ်ႈငႃႇပၼ်ႁႃ ပိူင်ပဵၼ်မႃးမၼ်းၼႆသေတႃႉ မၼ်းပတ်းၵူၼ်ႈမၼ်းပႅတ်ႈယဝ်ႉ မၼ်းဢမ်ႇသႂ်ႇၸႂ် သႂ်ႇၶေႃး ဢမ်ႇဝၢႆႇတူၺ်းသေ ၶဝ်ႈၸွႆႈၵႄႈလိတ်ႈသင်။

ၵွပ်ႈၼၼ်ဢၼ်ပိူၼ်ႈႁူႉထိုင်ၵေႃႈပိူၼ်ႈထၢင်ႇဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင်းၸိုင်ႈလဵဝ်(Unitary State) မီးၸၢဝ်းၶိူဝ်းၼမ်လၢႆၽွမ်ႉႁူမ်ႈယူႇၸွမ်းၵၼ်ၼႆၼၼ်ႉၵူၺ်း။ လွင်ႈဝႃႈမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ မီးလၢႆလၢႆၸေႈမိူင်း ၸိူင်ႉၼင်ႇၸေႈမိူင်းတႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ (ဢရၵၢၼ်ႇ) တင်းမၢၼ်ႈတူၵ်းလူင်းၵၼ် သေ (ၶေႃႈလႆႈၸႂ်ပၢင်လူင် 1947 ၽႂ်ဢမ်ႇလဵၵ်ႉဢမ်ႇယႂ်ႇသေၽႂ် သုၼ်ႇလႆႈၽဵင်ႇပဵင်း)ၶွတ်ႇၽွတ်ႈပဵၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ဢၼ်ႁူဝ်မႃႇ ပဵင်းၵၼ်၊ 7-8 ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၼႆႉ ၽႂ်ဢမ်ႇၸႂ်ႈ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းဢွၼ်ႇ (Ethnic minority) လိူဝ်ၽႂ်။ မၢၼ်ႈၵေႃႈပဵၼ်ၸၢဝ်းၶိူဝ်း(Ethnic Nationality) ၶိူဝ်းၼိုင်ႈ ၵူၺ်းၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ဢမ်ႇႁူႉထိုင်။

ဢၼ်ႁဵတ်းႁႂ်ႈ ပိူၼ်ႈဢမ်ႇၸႅင်ႈလႅင်းၼႆႉၵေႃႈ ၵွပ်ႈၸၢဝ်းၶိူဝ်းမၢၼ်ႈပႆႇယွမ်းၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸေႈမိူင်း မၢၼ်ႈ (Burma or Myanmar State) သေႁူမ်ႈၸွမ်း 7 ၸေႈမိူင်း(ၸေႈမိူင်းတႆး၊ ၶၢင်၊ ၶျၢင်း၊ ယၢင်းလႅင်၊ ယၢင်းၽိူၵ်ႇ၊ မွၼ်း၊ ရၶႅင်ႇ (ဢရၵၢၼ်ႇ)ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ မိူဝ်ႈဢွၵ်ႇၸိုဝ်ႈ ဢွၵ်ႇသဵင် ဢဝ်ၸိုဝ်ႈ ဢဝ်သဵင်သမ်ႉ ဝႃႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ(Burma, Myanmar) ၼႆလႄႈပိူၼ်ႈၵေႃႈထၢင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၶွင်မၢၼ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈ တင်းမူတ်း ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ၼႆႉပဵၼ်လွၵ်းလႅၼ်ၽႅၼ်ပိူၼ်ႈ ဢၼ်ၽၢမ်းတႃၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉ သေၶိုင်ယႃႉၵဝ်းလႅၼ်ဢဝ် ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း။

တူဝ်လိၵ်ႈၸႂ်ႉတိုဝ်းၼႂ်းငိုၼ်းၸေႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈဢၼ်မိူဝ်ႈဢွၼ်တၢင်းၸႂ်ႉဝႃႈ (ပျီႇထွင်ႇ ၸုမျႅၼ်ႇ မႃႇၼၢႆႇငၼ်ႇပၢၼ်ႇ- ယေးငိုၼ်းမိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆၼၼ်ႉၵေႃႈ ဢၼ်ဢဝ် ၸႂ်ႉတိုဝ်း မိူဝ်ႈလဵဝ် ပဵၼ်(မျႅၼ်ႇမႃႇၼၢႆႇငၼ်ႇတေႃႇပႁူဝ်ႇပၢၼ်ႇ- ငဝ်ႈငုၼ်းယေးငိုၼ်း မိူင်းမၢၼ်ႈ) ၼႆၵူၺ်းယဝ်ႉ။ ၶေႃႈၵႂၢမ်း ဢၼ်ဝႃႈ ပျီႇထွင်ႇၸု- မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ၼႆၼၼ်ႉ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇၸႂ်ႉယဝ်ႉ။ တီႈၼႆႈ ႁဝ်းၸၢင်ႈ ထတ်းတူၺ်းဝႃႈ မၢၼ်ႈၶတ်းၸႂ်ဢူမ်ဢိုၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် ပဵၼ်မိူင်းၸိုင်ႈလဵဝ်ၵႂႃႇပႅတ်ႈလွႆးလွႆး ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။

ႁဝ်းၵေႃႈပေႃးယင်းတိုၵ်ႉၸူးငၢႆႈသေ ဢမ်ႇၶႂ်ႈႁွင်ႉ ဢမ်ႇၶႂ်ႈၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈ ဢမ်ႇ ၼၼ် မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ  ၼႆသေသမ်ႉႁွင်ႉ သမ်ႉၸႂ်ႉၸိုဝ်ႈ မိူင်းမၢၼ်ႈၼႆလူင်ယူႇတိၵ်း တိၵ်းၸိုင် မိူၼ်တင်းၵႂႃႇၵမ်ႉထႅမ် ပၼ်ႁႅင်း လွၵ်းလႅၼ်ၽႅၼ်မၢၼ်ႈ ဢၼ်ၶတ်းၸႂ်ဢူမ်ဢိုၼ် ၽႅၼ်ႇလိၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း ပႃးၸဵမ်ၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းၵူၼ်းၵိုၵ်းမိူင်းၸိူဝ်းဢမ်ႇၸႂ်ႈမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉပႅတ်ႈတင်းမူတ်းၵူၺ်း။ လွင်ႈၸိူဝ်းၼႆႉလီသႂ်ႇၸႂ်ဝႆႉၼၵ်းၵၼ်ယူႇ။

ၵွပ်ႈၼၼ် ဢၼ်ႁဝ်းတၵ်းလႆႈလူင်ႉလႅၼ်ႇလၵ်းလႅတ်းၼႂ်းၵၢၼ်တေႃႇသူႈလိူဝ်ပိူၼ်ႈၼႆႉ ပဵၼ် ၵၢၼ်မိူင်း ၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်မိူင်းၸၢဝ်းမၢၼ်ႈၶဝ်ၼၼ်ႉယဝ်ႉ။ ဝၢႆးၼၢင်းဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇႁူပ်ႉထူပ်း ၸွမ်ၸိုင်ႈတဵင်း သဵင်ႇယဝ်ႉ လႆႈႁၼ်ၶဝ် ယွၼ်ႇယၢၼ်းႁႃၵၼ်တင်းၼမ် ၶွင်ႉၶမ်ၸႂ်လွင်ႈလႂ်ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈၶဝ် ပိုတ်ႇၽိူၺ် သၢင်းလၢင်း ပွႆႇဝၢင်း ၸွႆႈထႅမ် ၵႄႈထွၼ် ဢွၼ်ၵၼ်ဝႃႈ ၸူဝ်းၵၼ်ပႆ တၢင်းၽိတ်းဝႆႉမိူၼ်ပွႆႇလွင်ႈၸွမ်း ၼမ်ႉလႆပႅတ်ႈတေႉတေႉၼၼ်ႉ ယဝ်ႉ။ ဢၼ်ယၢမ်ႈပဵၼ်ၽူႈ သၢၼ်ၶတ်း ၶဵင်ႈၶႅင် ၶတ်းၵႃႈ သဵတ်ႈႁူဝ် တတ်းသိၼ်ၸႂ် တေႃႇၵၼ်ဝႃႈတေဢမ်ႇဢၢၼ်း ယွမ်းတေႃႇၵၼ်ငၢႆႈငၢႆႈ ပေႃးဢမ်ႇႁဵတ်းၼၼ် ႁဵတ်းၼႆ ၼႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉ ၵေႃႈ မိူၼ်ႁၢင်ႈဢမ်ႇၶိုၼ်းတူၵ်ႇ ၶိုၼ်းဝႃႈ သင်ၵၼ်သေ လိုၼ်းသုတ်းပႃႇတီႇၼူၵ်ႉယုင်း မၼ်းၼၢင်း National League for Democracy (NLD) ၵေႃႈတေၶိုၼ်းၶဝ်ႈႁူမ်ႈလိူၵ်ႈတင်ႈသွမ်ႈ (By-election) ဢၼ်တီႈၼင်ႈ ၽွင်းတႅၼ်း (တႅၼ်းၽွင်း) ပဝ်ႇဝႆႉ 48 တီႈၼင်ႈ။ တႄႇၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉၵႂႃႇ လႆႈဝႃႈၶဝ် ယွၼ်ႇယၢၼ်း ပိၼ်ႇပႆႇ ၶဝ်ႈႁႃၵၼ်။ ၾၢႆႇၼိုင်ႈတၢင်းၼိုင်ႈ ၸုမ်းၾၢႆႇၶိုင် ပွင်လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ဢၼ်လူင် ပွင်ၸိုင်ႈ တဵင်းသဵင်ႇ တႅင်ႇတင်ႈၶိုၼ်ႈမႃးသေ ယိုၼ်းမိုဝ်းဢုပ်ႇဢူဝ်း လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸွမ်းၸုမ်းတေႃႇသူႈ ယိပ်းၵွင်ႈၵၢင်ႇ တိုၵ်းတေႃးၶဝ်ၼၼ်ႉၵေႃႈၶတ်းၸႂ်ဢုပ်ႇဢူဝ်း ၸုမ်းတေႃႇသူႈလၢႆလၢႆၸုမ်း၊ လူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈလႆႈၵိုတ်းသိုၵ်းၵၼ်တင်းၸုမ်းတေႃႇသူႈၸၢဝ်းၶိူဝ်း မိူၼ်ၼင်ႇယၢင်းပုတ်ႉ DKBA၊ ၸုမ်းသိုၵ်းဝႃႉ UWSA၊ ၸုမ်းသိုၵ်းမိူင်းလႃး NDAA၊ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး SSA လွႆတႆး လႅင်း၊ ႁူမ်ႈတုမ် ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈယၢင်းၽိူၵ်ႇ KNU လႄႈၸုမ်းသိုၵ်းၶျၢင်း CNA။ ဢၼ်ပႆႇၵိုတ်းသိုၵ်း မီးၸုမ်းသိုၵ်းၶၢင် KIA ၊ ၸုမ်းသိုၵ်းယၢင်းလႅင် KNPP ၊ ၸုမ်းသိုၵ်းမွၼ်း MNSP လႄႈတပ်ႉသိုၵ်း ၸိုင်ႈတႆး SSA (ပွတ်းႁွင်ႇ) တိုၵ်ႉၵၢႆႇၸူးၶဝ်ႈႁႃ ဢုပ်ႇဢူဝ်းယူႇ၊ ၸဵမ်ၸိူဝ်းၼႆႉယဝ်ႉ။

ဢၼ်လၢၵ်ႇလၢႆးတႄႉ ပေႃးပိူၼ်ႈသွင်ၵေႃႉ(ဢွင်ႇသၢၼ်းသုၵျီႇ လႄႈတဵင်းသဵင်ႇ) ယွၼ်ႇယၢၼ်း ပိၼ်ႇပႆႇ ၸွႆႈတူၺ်း ထိုင်ၵၼ်ယဝ်ႉၵေႃႈ တူင်ႇဝူင်းလုမ်ႈၾႃႉဢၼ်ယၢမ်ႈႁၼ်ၸႃႉတေႃႇၸုမ်းသိုၵ်း မၢၼ်ႈမႃးသေ ယၢမ်ႈပိုၼ်ႉပွႆႇပႅတ်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈပဵၼ်မိူင်းတူၼ်း(ယူႇႁင်းၵူၺ်း) (Isolated country) မႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ ၶိုၼ်းပိၼ်ႇဝၢႆႇတူၺ်း မႃးၶိုၼ်း သေ ပွႆႇတူဝ်တႅၼ်း ၽွင်းတၢင် ဢိၵ်ႇတင်း ပေႃႈၵႃႉၾၢႆႇ လူင်း တိုၼ်းလၢင်း ႁဵတ်းၵၢၼ်ပၢႆးမၢၵ်ႈမီးၽႂ်မၼ်း မိူဝ်းထတ်းသၢင် လဵပ်ႈႁဵၼ်း လူင်းတိုၼ်းၶိုၼ်ႈမႃး၊ တေႃႇထိုင် ပေႃးတေလူတ်းယွၼ်ႇ ယုၵ်ႉပႅတ်ႈလွင်ႈႁႅတ်ႉပၢႆး မၢၵ်ႈမီးမိူင်းႁူမ်ႈ တုမ်မၢၼ်ႈ (Economic Sanctions on Burma)ၵႂႃႇလွႆးလွႆးလူးၵွၼ်ႇ။ ၼႆႉတေလႆႈဝႃႈၶဝ် (ၸုမ်းမၢၼ်ႈ) မေႃၶတ်းၸႂ်ႁူမ်ႈမိုဝ်းၵၼ်ႁိုဝ် ဢမ်ႇၼၼ် လမ်ၼမ်ႉ ယၵ်းမိုဝ်းၵၼ် တေႃႇသူႈၽူႈၶဵၼ်ၶဝ်ၼႆၼၼ်ႉ ၽႂ်ၸၢင်ႈဝႃႈလႆႈ?

ၼွၵ်ႈသေၼႆႉ ဢၼ်ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၼႂ်းမိူင်း/ၼွၵ်ႈမိူင်းၶဝ်ၵႆႉၵႆႉဢွၼ်ၵၼ်တုၵ်းယွၼ်းမႃးတႃႇ သေႇဝႃႈ ႁႂ်ႈပွႆႇပၼ် ၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ်မိူင်းၼႆၸိူဝ်းၼၼ်ႉၵေႃႈလူင်ပွင်ၸိုင်ႈတဵင်းသဵင်ႇၶတ်းလိူၵ်ႈ ပွႆႇပၼ် ၵမ်း ဢိတ်းဢိတ်း သေ ထိုင်မႃးဝၼ်းထိ 13.႐1.2012 ၼႆႉပွႆႇပၼ်ၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်း ၸိူဝ်းပဵၼ်ၽူႈ တေႃႇသူႈ ႁၢဝ်ႈႁတ်းႁၢၼ် ၵတ်ႉငၢၼ်ၵၢၼ်မိူင်းၸိူဝ်းပဵၼ် ႁူဝ်ၼႃႈလုၵ်ႈ ႁဵၼ်းပႅတ်ႇသီႇတူဝ်ၶဝ်၊ ၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇၶဝ်၊ သင်ႇၶၸဝ်ႈဢၼ်ဢွၼ်ၼမ်း ပၢင်လုၵ်ႉႁိုၼ်ႇသီၶမ်း လိူင် 2007ၶဝ်၊ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ႁူဝ်ပဝ်ႈပႃႇတီႇ ႁူဝ်သိူဝ်ဢၼ်ပေႉလိူၵ်ႈတင်ႈပီ 1990 ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉထိၼိုင်ႈ၊ ထိသွင်ၼႂ်းၸိုင်ႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မၢၼ်ႈဢိၵ်ႇတင်းၽူႈၼမ်းတႆး ၸိူဝ်းထုၵ်ႇလူင်ပွင် ၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈပၢၼ် ၼဢၽ တိၺွပ်း ႁႃတၢင်းၽိတ်းမၢပ်ႇမႂ် သႂ်ႇၸိူဝ်းၼၼ်ႉလႂ် ယဝ်ႉ။

ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈပေႃးတူၺ်းၼွၵ်ႈၶၢပ်ႈၶႅပ်ႈ လႅပ်ႈမိူၼ်မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈပိုတ်ႇၽၵ်းတူ ႁပ်ႉၵူႈၾၢႆႇ ၵၢႆႇၸူးၵူႈ တၢင်းဝႆႉသေမိူၼ်ႁၢင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈဝႆႉယူႇတေႉ ထိုင်တီႈၸၢဝ်းၼွၵ်ႈမိူင်း(ၾရင်ႇ) မၢင်ၵေႃႉ ပေႃးဢၢမ်းၸွမ်ၸိုင်ႈ တဵင်းသဵင်ႇဝႃႈ ပဵၼ်ၵူၼ်းႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်းလၢတ်ႈ(ၵတိ)လႄႈႁဝ်း ယုမ်ႇမၼ်းၼႆလူး။ ၵူၺ်းၵႃႈ ၵွမ်ႉၶဝ် (ၸုမ်းလူင်ပွင် ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ)ယိုၼ်းမိုဝ်းဢုပ်ႇဢူဝ်းၵိုတ်းသိုၵ်း သၢင်ႈလွင်ႈငမ်းယဵၼ်၊ ပွႆႇၽူႈတူၵ်းၶွၵ်ႈၵၢၼ် မိူင်းၸိူဝ်းၼႆႉလၢႆလၢႆၵူၺ်း ၼၼ်ႉမၼ်းပႆႇပွင်ႇဝႃႈၶဝ် လႅၵ်ႈလၢႆႈၸႅတ်ႈၸၢင်ႇ လႄႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်သဝ်းၸႅတ်ႈၸၢင်ႇတေႉတေႉယဝ်ႉ ၼႆလူး။ ဢၼ်လူဝ်ႇႁဵတ်းလူဝ်ႇသၢင်ႈယင်းၵိုတ်းတင်းၼမ်။

ၵဵဝ်ႇၵပ်းလွင်ႈၵိုတ်းသိုၵ်းဢဝ်ငမ်းယဵၼ်ၼၼ်ႉ ၸဝ်ႈယွတ်ႈသိုၵ်း ႁူဝ်ပဝ်ႈၶွင်ႇသီႇဢဝ်ၶိုၼ်းၸိုင်ႈ တႆး လွႆတႆးလႅင်း ဢၼ်တိုၵ်ႉယူႇၼႂ်းၶၵ်ႉတွၼ်ႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵိုတ်းသိုၵ်း၊ ဢုပ်ႇလွင်ႈၼႃႈလိၼ်ပူၵ်း ပွင်ၼၼ်ႉ ၵေႃႈ ယၢမ်ႈလၢတ်ႈဝႆႉ တႅၵ်ႇလႅင်းဝႃႈ “သင်ဝႃႈဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ်ဢမ်ႇပဵၼ်ၵၢၼ်မႃးၸိုင် တႃႇတေႃႇသူႈတိုၵ်း တေႃးၶိုၼ်းၼၼ်ႉ ႁဝ်းတူဝ်ႈတၼ်းတႃႇသေႇ”ၼႆယူႇ။ ထႅင်ႈၾၢႆႇၼိုင်ႈ ၸဝ်ႈၶုၼ်ထုၼ်းဢူး ဢၼ်ၸင်ႇႁႃ ထုၵ်ႇလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈပွႆႇ ဢွၵ်ႇၶွၵ်ႈမႃးၼၼ်ႉၵေႃႈ မၼ်းၸဝ်ႈတွပ်ႇၽူႈသိုဝ်ႇၶၢဝ်ႇ ၶဝ်ဝႃႈ သင်ၶႂ်ႈလႆႈ လွင်ႈငမ်းယဵၼ် ၸႅတ်ႈၸၢင်ႇတေႉ တေႉၸိုင်ႁႂ်ႈဢုပ်ႇ ၵူႈမူႇၵူႈၸုမ်း ႁႂ်ႈၵူႈၾၢႆႇမီးသုၼ်ႇႁူမ်ႈ ၼႆယူႇ။
 
ပေႃးၶႂ်ႈႁႂ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၵတ်းယဵၼ်ၼိမ်သဝ်း ဢမ်ႇသုၵ်ႉယုင်ႈဢူၼ်ၵဝ်းၸိုင် တၵ်းလႆႈသၢင်ႈလွင်ႈ ၶိုၼ်းလီ ၵၼ်ၼႂ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ(National Reconciliation)၊ ဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် သၢမ်ၽၢႆႇ (Tripartite Dialogue) (1. ၸုမ်းလူင်ပွင်ၸိုင်ႈမၢၼ်ႈ 2. ၸုမ်းတူင်ႉၼိုင်ၾၢႆႇတီႊမူဝ်ႊ ၶရေႊသီႊ 3. ၸုမ်းၸၢဝ်းၶိူဝ်းၵူႈမူႇ ၵူႈၸုမ်း)ဢၼ်ပၢင်ၵုမ် လူင်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၸၢတ်ႈၸိုင်ႈ လုမ်ႈၾႃႉ 1994 (United Nations General Assembly resolution 1994)တမ်းဝၢင်း ပၼ်ပိူဝ်ႈတႃႇၵႄႈၶႆပၼ်ႁႃၵၢၼ်မိူင်း မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ၼၼ်ႉသေ ၵႄႈလိတ်ႈၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပဵၼ်ငဝ်ႈႁၢၵ်ႈပၼ်ႁႃမႃး (ယွၼ်ႉမၢၼ်ႈဢမ်ႇႁဵတ်းၸွမ်းၵႂၢမ်း) ၼၼ်ႉလႄႈမႄးၶိုၼ်းပိူင် ငဝ်ႈပိုင်းမိူင်း (Constitution ) 2008 ဢၼ်လူင်ပွင်ႈၸိုင်ႈသိုၵ်းမၢၼ်ႈ ဢမ်ႇ ထွမ်ႇၽႂ်သေ ၶဵၼ်ႇတႅမ်ႈတိုတ်ႉၸၼ်ႁင်းၵူၺ်းၶဝ် ယဝ်ႉ တဵၵ်းႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းယွမ်းႁပ်ႉၼၼ်ႉသေ ၶွတ်ႇၽွတ်ႈ ၸိုင်ႈမိူင်းဢၼ်ၵူႈၾၢႆႇယွမ်းႁပ်ႉလႆႈၼၼ်ႉၵွၼ်ႇ။ ၸင်ႇၸၢင်ႈသွၼ်ႇလႆႈဝႃႈ မိူင်းႁူမ်ႈတုမ်မိူင်း မၢၼ်ႈ လႅၵ်ႈလၢႆႈၸႅတ်ႈၸၢင်ႇတေႉတေႉသေ ယူႇႁူမ်ႈၵၼ်ၵႂႃႇမူၼ်ႈ မူၼ်ႈသိူဝ်းသိူဝ်း။

သင်ၵုမ်ႇၸႂ်ႉလၢႆးၽၢမ်းလႅၼ်သၢႆတႃၸၢဝ်းလုမ်ႈၾႃႉသေ မင်ယူႇႁင်းၵူၺ်းၶဝ်ဢမ်ႇဢဝ်ၵၢင်ၸႂ်ၽူႈလႂ် ၽၢႆႇလႂ် ၸုမ်းလႂ်ဝႃႈၸိုင် ၶိုင်ၶိၼ်ႁဵတ်းလွင်ႈလႅၵ်ႈလၢႆႈတၢၼ်ႇလႂ်ၵေႃႈႁူႉတၵ်းဢမ်ႇယိုၼ်းယၢဝ်း လႆႈ။ ၵႃႈၵၢၼ်မိူင်း ပႆႇပိုတ်ႇပၢင်ႇ ၵႃႈပႆႇမီးလွင်ႈထၢင်ႇႁၢင်ႈလွတ်ႈလႅဝ်းၼင်ႇၶႂ်ႈလႆႈ ၶႂ်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈမီးၼၼ်ႉ ႁူႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸေႈမိူင်းလႂ်ၵေႃႈ တၵ်းလႆႈသိုပ်ႇတေႃႇသူႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းၽႂ်မၼ်း ယူႇဢမ်ႇႁၢင်ႉ။

ပေႃးၼၼ် သင်ၶိုၼ်းဝၢႆႇၸူးၽူႈႁဵတ်းၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်းတႆးႁဝ်းၸိုင် ပႃႇတီႇၵၢၼ်မိူင်းႁဝ်းမီး ပႃႇတီႇ ငဝ်ႈငုၼ်းတီႇ မူဝ်ႇၶရေႇသီႇၸိူဝ်ႉၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇၼၼ်ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ် Shan Nationalities League for Democracy (SNLD) ဢၼ်ပေႉလိူၵ်ႈတင်ႈမိူဝ်ႈပီ 1990 ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးပတ်းပိုၼ်ႉ ထိၼိုင်ႈ၊ ထိသွင်ၼႂ်း ၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ။ ပႃႇတီႇႁူဝ်သိူဝ်ၼႆႉယၢမ်ႈယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း မၢႆမီႈ သေ ၶၢၼ်ပၢၵ်ႇ တၢင်တူဝ် ပီႈၼွင်ႉၵူၼ်းမိူင်းၸိုင်ႈတႆး ဢိၵ်ႇတင်းမိူင်း ႁူမ်ႈတုမ်မိူင်းမၢၼ်ႈ ပတ်းပိုၼ်ႉမႃး ႁၢဝ်ႈႁၢဝ်ႈ ႁတ်းႁတ်း၊ ပႃႇတီႇ တီႇမူဝ်ႇၶရဵတ်ႉတိၵ်ႉပႃႇတီႇ ၸၢဝ်းၶိူဝ်းတႆး ဢမ်ႇ ၼၼ် ပႃႇတီႇသိူဝ်ၽိူၵ်ႇ Shan Nationalities Democratic Party (SNDP) ပေႉလိူၵ်ႈတင်ႈ 2010 ထိသၢမ် ၼႂ်းၸိုင်ႈမိူင်းႁူမ်ႈတုမ် မိူင်းမၢၼ်ႈ၊ ထိသွင်ၼႂ်းၸိုင်ႈတႆးသေယူႇၼႂ်းသၽႃး ယၢမ်းလဵဝ်။ ၾၢႆႇတပ်ႉသိုၵ်းႁဝ်းမီး ၶွင်ႇသီႇဢဝ် ၶိုၼ်းၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး Restoration Council of Shan State/ Shan State Army (RCSS/SSA) ပႃႇတီႇမႂ်ႇသုင် ၸိုင်ႈတႆး/ တပ်ႉသိုၵ်းၸိုင်ႈတႆး Shan State Progress Party (SSPP/ SSA) ၸုမ်းမိူင်းလႃး၊ ၸုမ်းပၢင်သၢင်း လႄႈပီႈၼွင်ႉၸၢဝ်းၶိူဝ်းၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆးထႅင်ႈ လၢႆလၢႆမူႇၸုမ်း။

ၸိူဝ်းၼႆႉၵွပ်ႈပိူဝ်ႈၶိုၵ်ႉၶမ်ႇ လမ်ႇလွင်ႈတႃႇၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈၸိုင်ႈတႆး တင်းမူတ်းလႄႈ မိူဝ်ႈတိုဝ်ႉတၢင်း ပိုတ်ႇမႃး ႁဝ်းၵေႃႈ တၵ်းလႆႈဝၵ်ႉဢဝ်ပဵၼ်ၼမ်ႉတွၼ်းၽွၼ်းလီ၊ တၵ်းလႆႈယွၼ်ႇယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃ ၵၼ် ပိူဝ်ႈတႃႇ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်း၊ ႁႂ်ႈၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းၸၢင်ႈယုမ်ႇယမ် ပိုင်ႈဢိင်ၸႂ်ယႂ်ႇ ပဵၼ် ဢဵၼ်ႁႅင်းၸွႆႈ ပူၵ်းပွင် ၼင်ႇၶဝ်မုင်ႈမွင်း ၶႂ်ႈႁၼ် ၶႂ်ႈပဵၼ် ၶႂ်ႈမီးၸိူင်ႉပိူၼ်ႈၼႂ်းလုမ်ႈၾႃႉ။

မိူဝ်ႈၼၼ်ႉၵွပ်ႈပိူဝ်ႈငဝ်းလၢႆးပႆႇပၼ်သေ မၢင်ၸိူဝ်းပႆႇၸၢင်ႈၶဝ်ႈႁူမ်ႈၸွမ်း ၵွပ်ႈမၢင်ၸုမ်းတိုၵ်ႉ ယူႇၼွၵ်ႈတူင်ႇဝူင်းမၢႆမီႈ။ မိူဝ်ႈလဵဝ်ငဝ်းလၢႆးၵေႃႈပိုတ်ႇမႃးႁဝ်းႁႃးၵေႃႈႁူႉတၵ်းလႆႈယူႇၼႂ်းတူင်ႇဝူင်း မၢႆမီႈ သေသဵတ်ႈ ၵႃႈသဵတ်ႈႁူဝ်၊ တေႃႇလွင်း ၵၢၼ်မိူင်း ဢဝ်ၶိုၼ်းသုၼ်ႇလႆႈသုၼ်ႇပဵၼ်ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းႁဝ်းၼင်ႇ ထုၵ်ႇလႆႈ ထုၵ်ႇမီး ထုၵ်ႇပဵၼ်မႃးယဝ်ႉလႄႈ ႁဝ်းၵႃႈလႆႈဢဝ်ၵၼ်ဝႃႈပႃးၵၼ် ပဵၼ်။ ဝၢၼ်ႈႁဝ်း မိူင်းႁဝ်း ႁဝ်းၶိုၼ်းယွၼ်းႁဵတ်းၶုၼ်ၵႂႃႇၼၼ်ႉ ႁဝ်းၸၢင်ႈၽိတ်းၽႂ်။ တေယူႇၽႂ်ႇ ယူႇမၼ်း ႁဵတ်းၽႂ်ႇႁဵတ်းမၼ်းၼႆႉ ႁူႉတၵ်းယၢပ်ႇ၊ မၢင်ၽဝ်ႇၸၢင်ႈဢဝ်ၵူၼ်းမိူင်းႁဝ်းလၢပ်ႇပႅတ်ႈ ၵၢၼ်ဝၢၼ်ႈ ၵၢၼ်မိူင်း ဢၼ်ပႆႇတွၼ်ႉလႆႈ ႁၼ်သၢႆလႅင်းပိူင်းထွင်ႇပၼ်ၶဝ်သေပွၵ်ႈၼၼ်ႉ လူးၵွၼ်ႇ။

ဢၼ်ၵူၼ်းဢမ်ႇႁဵတ်းလႆႈႁွၼ်ႇမီးသင်၊ ပိူၼ်ႈယွၼ်ႇယၢၼ်းၶဝ်ႈႁႃၵၼ် ႁဝ်းႁႃးယိုင်ႈ ၶႅၼ်းလီ ပိၼ်ႇပႆႇ ပိုင်ႈဢိင် ယွမ်းႁပ်ႉ ၸွႆႈထႅမ်ၵၼ်။ သင်ၸၢင်ႈပဵၼ်ဢၼ်လဵဝ် ဢွၵ်ႇသဵင်လဵဝ်တႃႇၸိုင်ႈတႆး ပတ်းပိုၼ်ႉၸိုင် ယိုင်ႈၶႅၼ်းႁႃတီႈဝႃႈ ဢမ်ႇမီးယဝ်ႉ။ ၵွပ်ႈၼၼ်လႄႈ ၵၢၼ်ၵူႈလွင်ႈလွင်ႈၵူႈၽၢႆႇၽၢႆႇ တၵ်းလႆႈဝၢႆႇၼႃႈၶဝ်ႈႁႃဢုပ်ႇဢူဝ်းၵၼ် တၵ်းလႆႈၸုင်ၸၼ်ၸွႆႈတိုတ်ႉတၢႆး ၵၢၼ်ၵူႈပၢႆးပၢႆး တၵ်းလႆႈ ၶိုင်ပွင်သၢင်ႈ ၼင်ႇပုၼ်ႈပၢင်ႈ ၸိူဝ်ႉၸၢတ်ႈ ဝၢၼ်ႈမိူင်းပၼ်မီးမႃး ႁဝ်းႁႃးႁူႉတၵ်းဝႄႈဢမ်ႇလွတ်ႈ . . .